STONER

Wij komen op de wereld, verblijven hier een tijdje en gaan dan dood. In de tijd hier op aarde proberen we te worden wie we zijn, althans sommigen van ons. Maar, zoals Camus schrijft in Bruiloft in Tipasia:  het is niet zo eenvoudig te worden wat men is,...*

Daar moest ik een aantal malen denken toen ik deze week de roman Stoner, uit 1965, van John Williams las. Het boek is onlangs opnieuw uitgegeven.

Het is het verhaal van Bill Stoner, een jongen van eenvoudige boeren komaf in Virginia, VS. Zijn vader vindt dat hij maar landbouwwetenschap moet gaan studeren, wat ook gebeurt, maar zijn leven verloopt anders en hij wordt uiteindelijk docent en hoogleraar Engels aan de universiteit waar hij studeert. We volgen hem de rest van zijn leven tot hij vlak voor zijn pensionering overlijdt aan kanker.

Wat maakt dat boek zo bijzonder, want het verhaal zelf is weinig spectaculair en recht-toe-recht-aan verteld in een realistische stijl?

Ik denk dat dat komt doordat het Williams lukt op een uiterst zorgvuldige manier de gevoels- en denkwereld van de hoofdpersoon te schetsen, en dan vooral zijn melacholieke omarming van het leven. Het is het leven van een doorsnee burger, die iedere dag naar zijn werk gaat, getrouwd is, ongenoegen beleeft aan zijn vrouw, problemen heeft op zijn werk, een dochter krijgt, met wie hij een warme band heeft, maar die toch uit beeld raakt, een buitenechtelijke relatie heeft, kortom: het leven van ieder van ons.

Stoner krijgt tijdens een tweedejaars college Engelse literatuur een moment van dieper inzicht en vanaf dat moment verandert zijn leven. Hij begint te worden wie hij is. Al het andere maakt niet meer uit. Hij heeft gekozen. Later, als hij inmiddels docent is, doet zich nogmaals een dergelijke verdieping van zijn leven voor als hij besluit om niet meer uit de boeken les te geven.

Om een enkel voorbeeld te geven van de prachtige stijl:

Op heel jonge leeftijd had Stoner gedacht dat liefde een absolute staat van zijn was, die men, als men geluk had, kon bereiken. Als volwassene had hij besloten dat het een schijnvertoning was, die je moest bekijken met geamuseerd ongeloof, mild informeel dedain en een verlegen makende nostalgie. Nu, op middelbare leeftijd, begon hij te ervaren dat het noch een genadige staat was, noch een illusie. Hij beschouwde het als een menselijk wordingsproces, een staat die keer op keer, dag in dag uit opnieuw werd uitgevonden en veranderd, door het verlangen, het verstand en het hart. (226)

Lees dit boek.

John Williams: Stoner, Amsterdam 2012, 318 blz.

*Albert Camus, Bruiloft in Tipasa, in: Bruiloft, Amsterdam 1976